Boeken die u niet mocht lezen.

Gratis bij de Volkskrant van 10 november 2012

De verhalen van de in Praag woonachtige, in het Duits schrijvende Joodse jurist Franz Kafka (1883-1924) werden pas na zijn vroege dood bekend. In Tsjechië zelf konden ze tijdens de communistische periode niet worden gelezen- verboden. Onheilspellend, geestig, multi-interpretabel: de Gedaanteverwisseling (1915) blijft het ook na bijna honderd jaar, vanaf zin één, waarin Gregor Samsa ontwaakt als grote kever.

17 november 2012 tot 23 november 2012

Tijdens zijn leven is Lolita (eerste druk 1955, Parijs), de bekendste roman van de Russische schrijver Vladimir Nabokov (1899-1977), nooit in Rusland verschenen. Maar ook aan onze kant van het IJzeren Gordijn- in Frankrijk, Amerika en België- zijn er problemen geweest omdat het boek de ‘perverse’ liefde van de middelbare literatuurprofessor Humbert Humbert voor een twaalfjarige nimfijn beschrijft.

Vertaald door: Rien Verhoef

24 november 2012 tot 30 november 2012

In verschillende landen zijn tot in de jaren zestig van de vorige eeuw gekuiste versies verschenen van Lady Chatterley’s Lover (1928) van D.H. Lawrence (1885-1930). En dat, terwijl E. du Perron in 1932 al schreef: ‘Domme mensen zullen zich ook in de toekomst misschien geschokt voelen, maar zij doen er niet toe.’ Verstandige mensen beseffen dat ze niet geschokt zijn door het openhartige verhaal over de rijke en getrouwde Constance die het met de jonge jachtopziener Oliver aanlegt.

1 december 2012 tot 7 december 2012

Zelfs de slavist Karel van het Reve, behorende tot de anti-Dostojevski-club, moest erkennen dat de eerste roman van Fjodor Dostojevski (1821-1881), getiteld Schuld en boete, later ook wel Misdaad en straf getiteld (1866), een meesterwerk was. Ook Nabokov, die zich eraan stoorde dat Dostojevski’s personages geen ontwikkeling vertonen, kreeg hem niet klein. De roman over Raskolnikov die twee moorden moet plegen alvorens berouw te krijgen, zindert niet alleen vanwege de extreme karakters, maar ook door de ideeën over goed en kwaad.

8 december 2012 tot 14 december 2012

Brave New World uit 1932 is de bekendste roman van Aldous Huxley (1884-1963), waarin hij een technocratische maatschappij schetst, met drugs en wisselende seksuele contacten. Werd in verschillende landen verboden. Een dystopische roman, daar hebben moralisten en machthebbers vaak een hekel aan. Huxley’s Russische voorganger Zamjatin kon er van mee praten.

15 december 2012 tot 21 december 2012

Van Victor Hugo (1802-1885) werd zijn eerste roman De Klokkenluider van de Notre Dame (1831) in 1964 door de katholieke IDIL (Informatie Dienst Inzake Lectuur) verboden, ‘wegens verwarring en dubbelzinnigheid’. Tegenwoordig zouden dat aanbevelingen zijn. Het schuim van de grote stad kon op Hugo’s belangstelling rekenen, ook in het verhaal over de gebochelde klokkenluider en de zigeunerin.

22 december 2012 tot 28 december 2012

Het stenen bruidsbed (1959) van Harry Mulisch (1927-2010) werd in Spanje ten tijde van het Franco-regime in 1963 uitgebracht in een vertaling die op 52 pagina’s was gecensureerd. De schrijver lijkt het communisme af te wijzen, oordeelde de Spaanse index. Voorts bevat het verhaal over de Amerikaanse piloot Norman Corinth, die betrokken is geweest bij het bombardement op Dresden (februari 1945), passages die beledigend zijn voor God of het Pausdom. Bovendien worden erotische gebeurtenissen ‘natuurgetrouw’ beschreven. Dat kan natuurlijk niet.

29 december 2012 tot 4 januari 2013

Madame Bovary (1857) van de zelfkritische maestro Gustave Flaubert (1821-1880) werd al gekuist toen het nog in afleveringen in het tijdschrift Revue de Paris verscheen. Een getrouwde verveelde vrouw die zich in liefdesavonturen stort. De belediging van de r-k kerk door de beschrijving van het Laatste Oliesel voor de stervende Emma was reden om het boek op de kerkelijke index te zetten (in 1864). Zelfs in 1960 vond de IDIL het ongeschikt voor katholieke lezers. Thans een onbetwistbare klassieker.

5 januari 2013 tot 11 januari 2012

Les Liaisons Dangereuses van Choderlos de Laclos (1741-1803) is een Franse briefroman uit 1782. Burggraaf moet een onversierbare madame het bed in krijgen, dan mag hij daarna ook een nacht doorbrengen met de door hem begeerde markiezin. En dat is nog de meest overzichtelijke escapade in een boek dat tevens laat zien hoe verleidelijk aristocratische taal kan zijn zonder dat er een onvertogen woord valt.

12 januari 2013 tot 18 januari 2013

Net als in Het stenen bruidsbed van Mulisch speelt het nodeloze bombardement op Dresden een grote rol in Slachthuis Vijf (1969) van Kurt Vonnegut (1922-2007). Vonnegut is er zelf als gevangene getuige van geweest. In Amerika is de anti-oorlogsroman tussen 1972 en 1976 verschillende keren op scholen verboden verklaard, zogenaamd vanwege aanstootgevende taal. De enige zin die daar volgens de schrijver voor in aanmerking kwam, deze is: ‘Opzij, stomme klootzak.’

‘Een van de honderd beste boeken van de twintigste eeuw.’ Time Magazine

19 januari 2013 tot 25 januari 2013

In de korte roman Van muizen en mensen (1937) van de latere Nobelprijswinnaar John Steinbeck (1902-1968) hebben een landarbeider en zijn mentaal achtergebleven vriend de droom om samen een boerderijtje te beginnen. Sappelen op het platteland, dat is wat anders dan de American Dream, en om die reden is het boek op scholen aldaar in de ban gedaan. Ook die bekrompenheid zal Steinbeck niet hebben verbaasd. Deze samenvatting zegt niets over waarom het boek verboden was?

26 januari 2013 tot 1 februari 2013

Meer dan eens werden boeken van Louis Paul Boon (1912-1979) in eigen land verboden. Zijn rauwe realisme, vormexperimenten en diepe deernis met de machtelozen werd niet door iedereen gelust. Mieke Maaike’s Obscene Jeugd (1972) werd door het Vlaamse episcopaat in de ban gedaan. Dat de pornografische roman met de belevenissen van een meisje tussen haar negende en negentiende werd ingeleid door het proefschrift een heuse wetenschapper, Steivekleut genaamd, hielp daarbij niet.

2 februari 2013 tot 8 februari 2013

In het jaar voordat de Joodse auteur Stefan Zweig (1881-1942) in Brazilië zelfmoord pleegde, schreef hij de Schaaknovelle. Vanaf de jaren dertig waren zijn boeken in Duitsland verboden. Schitterend verhaal over de schaakgrootmeester en oud-wereldkampioen Czentovic op een oceaanstormer, die tegenover een oude man komt te staan die als gevangene van de Gestapo jaren met zelfgemaakte stukken tegen zichzelf heeft geschaakt. Dat is zijn redding geweest, maar ook bijna zijn geestelijke ondergang.

9 februari 2013 tot 14 februari 2013

Laten we niet vergeten dat er een pestepidemie in Florence is. Om daar niet aan te hoeven denken, vertellen de mannen en voruwen in de Decamerone van de Dante-biograaf Boccaccio elkaar verhalen. Dat moeten dus goede en smeuïge verhalen zijn, met vaart, humor, en een inhoud die op het randje zit of er net overheen gaat. Reden om kwaad te worden en de auteur van onzedelijkheid of blasfemie te betichten (zoals tussen 1497 en 1950 geregeld gebeurde) is onzin. Dat vond hij zelf al in 1353: het kan niet onbetamelijker zijn wat ik geschreven heb, betoogde hij in zijn nawoord, dan het 'in het algemeen voor mannen en vrouwen onbetamelijk is alledaagse woorden te gebruiken, zoals gat en pin en vijzel en stamper en lange worst en meer van dezulke'.

16 februari 2013 tot 22 februari 2013

Henry & June (1986) van Anaïs Nin (1903-1977) is gebaseerd op haar dagboeken uit de jaren dertig en handelt over de driehoeksverhouding die de schrijfster in Parijs had met het Amerikaanse echtpaar Henry en June Miller. Het echtpaar gaat uiteindelijk uit elkaar , terwijl Nin terugkeert naar echtgenoot Hugo. Negen jaar na haar dood samengesteld uit haar ongekuiste, en in die vorm nooit eerder verschenen dagboeken.

23 februari 2013 tot 1 maart 2013

Lodewijk van Deyssel (1864-1952) schreef de naturalistisch-sensitieve roman Een liefde in 1887. De tweede druk verscheen in een gekuiste vorm, dus ook zonder de zin waarin Mathilde de zoele wind op haar huid voelt, waardoor haar gloei-kittelend geslachtsdeel begint op te leven. De zelfbevredigings-scène uit het dertiende hoofdstuk is tot 1974 uit de herdrukken verwijderd gebleven, terwijl Van Deyssel dit juist een ontroerend beeld vond.

2 maart 2013 tot 8 maart 2013

Op grond van de christelijke zedenleer verboden: De Metsiers (1951) van Hugo Claus (1929-2008), die in hetzelfde jaar de Leo J. Krynprijs won en dus prompt lof én afschuw wekte. Mooier kan een 22-jarige debutant zich niet wensen. Ook de herdruk in 1958 werd door de IDIL verboden. Negativisme van grenzeloos verdorven plattelandsbewoners (incest! inteelt!), immorele schelmenroman- men kan de beschimmelde klachten dromen. Ze zijn verwaaid en vergeten. Claus niet.

9 maart 2013 tot 15 maart 2013

Vanwege De Duivelsverzen (1988), waarin de Koran en Bollywood worden vermengd, werd Salman Rushdie (1947) in 1989 getroffen door een fatwa (levenslang doodvonnis) van de Iraanse geestelijk leider Khomeini. Godslasterlijk en een belediging voor de islam zou Rushdie’s beschrijving van de profeet Mohammed zijn, als een man die bezwijkt voor aardse genoegens. Sinds 1989 moet de schrijver onder strenge beveiliging in Londen leven. Hoe dat gaat, heeft hij onlangs in Joseph Anton (2012) uit de doeken gedaan.

Vertaald door: Marijke Emeis

16 maart 2013 tot 22 maart 2013

Een enigszins geëxalteerde liefdesroman die op zelfmoord uitloopt. Het Lijden van de jonge Werther (1774) van Goethe (1749-1832) verscheen anoniem en werd in 1776 door de protestantse Deense censuur tot 1850 verboden. Keizer Frans I van Oostenrijk verbood het boek in 1806. Maar dat betekende niet zoveel, omdat hij álle liefdesromans verbood. De Spaanse dictator Franco vond Goethe zelfs in 1939 nog ontaard, en liet zijn werk uit de openbare bibliotheken verwijderen. Tegenwoordig kan Werther weer ongestoord lijden.

23 maart 2013 tot 28 maart 2013

Laurence Sterne (1713-1768) Een sentimentele reis door Frankrijk en Italië (1768) kwam in Engeland op de Index in 1819, nadat ze wakker waren geworden door een Italiaanse vertaling van het geestige reisverslag. Ook in de jaren veertig van de vorige eeuw werd Sterne in België en Nederland tot ‘verboden lectuur’. De verteltrant van de Anglicaanse dominee Yorick is net zo grillig als zijn libido.